Nguyễn Thần Hiến - đất Hà Tiên và Nam bộ mãi tự hào

12/04/2019
Nguyễn Thần Hiến tên thật là Nguyễn Như Khuê, hiệu là Chương Chu, còn có bí danh là Hoàng Xương. Ông sinh năm 1857 tại làng Mỹ Đức, tỉnh Hà Tiên (nay là Kiên Giang). Ông có 1 anh trai, 1 chị gái và 1 em trai, 1 em gái. Lớn lên bên cạnh cha là ông Nguyễn Như Ngươn, một nho sĩ nặng lòng với nước, ông Nguyễn Thần Hiến sớm mang hoài bão cứu dân, cứu nước khỏi ách thống trị của thực dân Pháp.

Ở Hà Tiên, ông trăn trở với thời cuộc chỉ qua những dòng thi văn ngâm vịnh, chưa gặp được ai là người tri kỷ, đồng tâm, đồng chí... Thực dân Pháp biết tiếng ông, nhiều lần mời ông cộng tác nhưng ông luôn chối từ. Sau cùng, để tránh sự nghi kỵ ông buộc phải lãnh chức Hội đồng Địa hạt tỉnh Hà Tiên (vì vậy ông còn được mọi người tôn trọng gọi là “Hội đồng Hiến”). Trong cương vị này ông càng có điều kiện chứng kiến, nắm rõ chánh sách, âm mưu và thủ đoạn cai trị của thực dân Pháp, càng nung nấu quyết tâm cứu nước.

Năm 1875 ông chuyên tâm vào việc học Đông y; ông giỏi về châm cứu và soạn cả sách về môn này. Ông thường giao du với những danh nho, chí sĩ; hễ nghe ở đâu có người hiền đức là ông tìm tới kết giao… Năm 1897, Nguyễn Thần Hiến mở trường tại Hà Tiên, vừa dạy chữ Hán, vừa dạy Đông y; số người theo học khá đông.

Năm 1902, mẹ ông mất. Lo tang cho mẹ xong, ông viện cớ từ chức Hội đồng và quyết định dời gia quyến về Cần Thơ sinh sống, hoạt động theo lý tưởng của mình.

Đầu năm 1904, trong một lần qua Sa Đéc thăm bạn (ông Đặng Thúc Liêng), ông tình cờ được gặp Phan Bội Châu - gặp được người đồng chí!

Từ đó, ông càng hăng say hoạt động, vận động tài chánh và khuyến học…

Cuối năm 1905, bức tâm thư “Khuyến thanh niên du học” của Phan Bội Châu được lưu truyền rộng rãi trong cả 3 kỳ Bắc, Trung, Nam. Ở Nam kỳ, Nguyễn Thần Hiến đã đứng ra gặp gỡ các đồng chí của mình để bàn việc vận động thực hiện lời kêu gọi đó của Phan Bội Châu. Đây là cơ sở để “Khuyến du học hội” (Hội khuyến khích du học) ở Nam kỳ ra đời, mà người sáng lập và trực tiếp tổ chức là Nguyễn Thần Hiến.

Với “Khuyến du học hội”, Nguyễn Thần Hiến đã vận động các giới trong công chức, thương gia, điền chủ... ở các địa phương Nam bộ như Cần Thơ, Rạch Giá, Hà Tiên, Trà Vinh, Vĩnh Long, Bến Tre, Long Xuyên, Châu Đốc, Mỹ Tho... tích cực hưởng ứng, ủng hộ. Sự ủng hộ, tham gia này đã được Phan Bội Châu đánh giá là “... anh em Nam Kỳ giúp sức nhiều lắm”.

Nguyễn Thần Hiến lập hội này để vận động sinh viên sang học tại Nhựt. Ông đã đem một phần lớn gia sản của mình góp vào quỹ du học cho học sinh; số tiền không dưới 20.000 đồng (số tiền này lúc đó có thể mua được 300 trăm lượng vàng). Năm 1908, ông cũng đã cho người con trai độc nhứt của mình là Nguyễn Như Bích sang Nhựt du học...

Cuối năm 1908, Nguyễn Thần Hiến bị nhà cầm quyền Pháp lưu ý, theo dõi và tập nã. Ông được nhiều người hết lòng chở che, giúp đỡ nên nhiều lần vượt qua những cuộc lùng bắt của Pháp. Ông quyết định “sang Xiêm” (Thái Lan) để tránh sự truy bắt của Pháp, tiếp tục hoạt động. Trên đường vượt biển sang Xiêm, khi thuyền đi ngang Hà Tiên, “... đang đêm, ông đốt đuốc, lên núi, tạ mộ mẫu thân một lần chót trước khi rời bỏ quê hương, sang đất khách...” (Chí sĩ Nguyễn Thần Hiến, Ban Tuyên giáo Tỉnh ủy Kiên Giang - Tạp chí Xưa và Nay, 2013).

Tại Thái Lan, bấy giờ Kỳ Ngoại hầu Cường Để cũng vừa từ Nhựt sang. Nguyễn Thần Hiến đến yết kiến và kế đó được cử làm Tổng ủy viên Sự vụ, làm nhiệm vụ bắt liên lạc với các đồng chí ở Nam kỳ... Nhờ giỏi Đông y khi còn ở Hà Tiên, ông tiếp tục làm nghề thuốc, sống trong xóm Việt kiều tại Bangkok. Năm 1909, Phan Bội Châu cũng sang Thái Lan, ở một thời gian ngắn rồi cùng Cường Để sang Trung Quốc. Thời gian ở Thái Lan, Phan Bội Châu cùng Nguyễn Thần Hiến tiếp tục công cuộc vận động cho phong trào; được Thiện Quảng Thiền sư (quê ở Bến Tre), trụ trì chùa Phổ Phước, hết lòng giúp sức…

Cuối năm 1910, trước nguy cơ bị phát giác, Nguyễn Thần Hiến từ Thái Lan sang Hồng Công; tìm Cường Để và Phan Bội Châu… Ông cải trang làm người Tàu để tiện hoạt động. Ông thường xuyên qua lại Bắc Kinh, Nam Kinh, Thượng Hải, Hàng Châu, Quảng Đông, Hồng Công… tích cực hoạt động cùng các đồng chí trong hội (Duy Tân), vận động phong trào. “Tuy thân gởi ở nước ngoài, cụ Nguyễn Thần Hiến vẫn luôn giữ được hệ thống liên lạc trong nước. Các đảng viên cách mạng ở miền Nam, thứ nhứt là ở miệt Hậu Giang, thường lui tới Hồng Công để tiếp xúc với cụ, tiếp tế tiền bạc và vận động khí giới. Trong những cuộc hội thảo quan trọng giữa các nhà lãnh tụ tối cao, các đồng chí Nam kỳ đều nhường cho cụ nhiệm vụ đại diện” (Phong trào Đông Du ở miền Nam. Tạp chí Xưa và Nay - Nhà Xuất bản Văn hóa Sài Gòn, 2007).

Giữa năm 1912, “Duy Tân hội” được Phan Bội Châu cải tổ, đổi tên thành “Việt Nam Quang phục hội”; thực hiện tôn chỉ “Khu trục Pháp tặc, khôi phục Việt Nam, kiến lập Cộng hòa dân quốc”. Hội có 3 bộ lớn: Tổng vụ, Bình nghị và Chấp hành. Riêng “Bình nghị bộ” ở mỗi miền đều có người đại diện riêng: Nguyễn Thượng Hiền ở Bắc kỳ, Phan Bội Châu ở Trung kỳ và Nguyễn Thần Hiến ở Nam kỳ.

Đầu năm 1913, phong trào của Hội gặp khó khăn về tài chánh. Nguyễn Thần Hiến đề xuất với Cường Để cần về nước để trực tiếp vận động cho phong trào. Tháng 3/1913 Cường Để về Sài Gòn, bí mật đi lục tỉnh hoạt động… được nhiều điền chủ và dân chúng ủng hộ, hưởng ứng. Cuộc vận động đạt nhiều kết quả. Thời gian này, Nguyễn Thần Hiến “đối với đảng cách mạng và nhân dân miền Nam là người lãnh tụ đại diện uy tín nhứt”, “các nhà cách mạng ở miền Nam đến đất Trung Hoa đều tìm gặp Nguyễn Thần Hiến” (Trương Minh Đạt. Nguyễn Thần Hiến, nhà cách mạng tiên phong…).

Tháng 5/1913, Nguyễn Thần Hiến trở qua Trung Quốc; tới Hàng Châu, lên Thượng Hải, rồi đến Hồng Công… quan hệ với các đồng chí của Hội ở những nơi này. Lúc này, hoạt động của một số đồng chí tại Hồng Công có sơ xuất nên đã bị cảnh sát phát giác, theo dõi… Không lâu, ngày 16/9/1913 Nguyễn Thần Hiến bị bắt (tại Quảng Châu Loan, nhượng địa của Pháp). Chánh quyền Pháp đưa ông về giam ở Nhà lao Hỏa Lò (Hà Nội). Tù nhân đông, chỗ giam chật chội, chế độ lao tù hà khắc, cơ thể ốm yếu nên bệnh thổ huyết của ông tái phát. Dù vậy, tinh thần ông luôn vững vàng, kiên cường, bất khuất…; bạn tù hết lòng chăm sóc, kính phục ông.

Cuối năm 1913, Pháp mở phiên tòa xử Nguyễn Thần Hiến. Khi Tòa hỏi “Ông có nhận tội theo Cường Để và Phan Bội Châu mưu toan chống Pháp hay không?”, ông khẳng khái trả lời “… Nếu nói yêu nước là một tội thì tôi xin chịu tội ấy” (Phong trào Đông Du ở miền Nam. Sđd). Tòa tuyên xử ông 10 năm lưu đày biệt xứ, đày đi Cayenne (ở Nam Mỹ). Với bản án này, ông nghĩ: “… Tuổi tôi gần 60, lại mang bệnh thổ huyết, sang xứ xa biết có chịu nổi… phải bỏ thây nơi đất khách”, nên quyết định tuyệt thực.

Đêm 30 Tết (Giao thừa) Giáp Dần (ngày 26/01/1914 dương lịch), trong nhà lao Hỏa Lò, Nguyễn Thần Hiến trút hơi thở cuối cùng…

Để ghi nhớ công lao của ông, một nhà cách mạng tiên phong, nhiều nơi như Cần Thơ, Sài Gòn đã lấy tên ông đặt tên đường và một số công trình công cộng.

Tại quê hương Hà Tiên, năm 1955 có một con đường, năm 1956 có một bệnh viện và ngày nay có thêm một trường phổ thông trung học được mang tên ông (cùng một bức tượng bằng đồng, đặt tại trường này).

Ở Huế, ảnh ông được đặt trong đền thờ Phan Bội Châu.

Năm nay 2019, đúng 105 năm mất Nguyễn Thần Hiến. “… Việc làm của ông không thành tựu mỹ mãn, nhưng đức hy sinh của ông, ông đã hy sinh cả tài sản lẫn tánh mạng cho Tổ quốc, cũng đáng ghi vào sử sách. Lúc hoạt động, ông tận tâm, tận lực; quên cả gia đình. Lúc bị bắt, ông can đảm nhận tội, không tố cáo đồng chí. Nếu lấy chuyện “thành bại” luận anh hùng thì công ông như dã tràng xe cát. Nhưng nhìn vào sức phấn đấu, lòng kiên nhẫn, chí quả cảm của ông thì chúng ta, kẻ đến sau, phải sanh lòng mến phục” (Chí sĩ Nguyễn Thần Hiến… Sđd)./.

Nguyễn Diệp Minh Anh
Thư viện ảnh
Thể Thao
Văn hóa
gia dinh
Văn hóa
Văn hóa
hòn đất
nghinh ông kiên hải
tao đàn chiêu anh các
dâng hương Mai Thị Nương
đại hội thể thao
anh khmer
anhngaythuvien01
anh dang huong vua hung
anhduathuyentruyenthong
 Hội thi Gia đình 1
 Hội thi Gia đình 2
di tích Chị sứ
9 dong sông hò hẹn
Lễ hội NTT 2015
Văn hóa Óc Eo, TK I- VII
Văn hóa Óc Eo, TK I- VII-1
Duyên dáng KG
Duyên dáng KG1
Duyên dáng KG12
Duyên dáng KG123
Duyên dáng KG1234
NTT 2018
tiếng vọng linh hồn
Lễ hôi NTT
Đại hội TDTT 0218
ảnh AHDt NTT
anh NTT bia sách
anh NTT 2018-1
anh NTT 2018-2
anh NTT 2018-3
anh NTT 2018-4
anh NTT 2018-5
anh NTT 2018-6
Hà tiên
Hà tiên 01
tết dân quân
tết dân quân 1
Lân sư rồng
Video